Pan profesor Jacek Hołówka w 74 numerze miesięcznika Wszystko co Najważniejsze wygłosił pochwałę ChatGPT, którą zakończył swój tekst zatytułowany Domowy korepetytor. Zanim do tego doszło włączył w tok swojego rozważania Platona, Newtona, Einsteina oraz swoich preceptorów z okresu studiów.
W zamykającym akapicie stwierdził, że ChatGPT może doskonale pełnić rolę jakiegoś domowego korepetytora w czasie gdy, cytujemy: szkoły wycofują się z zadawania prac domowych, uczniowie nie muszą znać żadnego wiersza na pamięć i nie muszą w domu pisać wypracowań.
To nie jest jednak dokładnie tak – pozwolę sobie na uwagi. Nie szkoły wycofują się, lecz kierownictwo resortu edukacji wprowadza modernizujące szkoły zasady, których skutki obejrzymy niebawem w wynikach między innymi – sprawdzianu ósmoklasisty. Przypuścić można – katastrofalnych. Ponieważ od września 2025 roku uczniowie chętnie nie piszą prac domowych i wcale przytomnie powołują się na wspomniane decyzje resortu oświaty w tej sprawie, gdy nauczycielowi przychodzi do głowy myśl o zadawaniu jakiegoś zadania.
Pisanie w domu…
…wypracowań, o czym wspomina profesor, nie jest także ulubioną zabawą uczniów, a jeśli z czymś tak nazwanym przychodzą do szkoły i pokazują zapis tego w zeszycie, ubiegając się o ocenę – to jest to najczęściej wytwór właśnie domowego korepetytora.
Znajomość wiersza na pamięć, z kolei, da się jeszcze jakoś na uczniach wymusić, ponieważ jakakolwiek nota za choćby próbę wygłoszenia z pamięci tekstu lepsza jest w oczach ucznia niż odnotowane w dzienniku nieprzygotowanie lub ocena niedostateczna. Można wymusić, ale to, co zwykle dostaje się od ucznia w efekcie takiej opresji – nie jest wiele warte. Z tych trzech wymienionych przez profesora Hołówkę zadań nauka wiersza na pamięć przychodzi uczniowi najmniejszym kosztem. Niczego nie trzeba pisać, wystarczy tekst i głowa, czyli nic.
Pan profesor…
…stwierdził, że Chat GPT to sprawny, cierpliwy, kompetentny i uprzejmy rozmówca, który jest zdolny, spełniając rolę dobrego korepetytora, w oparciu o dobre źródła przywieść do dobrego wykształcenia (tych, którzy chcą mieć dobre wykształcenie).
Takie wnioski zostały wyprowadzone z korespondencji z Chatem GPT.
O co pytał pan profesor? O doktora Ueberbeina i księcia Myszkina – podobieństwa i różnice
Mann i Dostojewski? Zadowolenie pana profesora wywołują odpowiedzi, których sam oczekiwał i które znał – jest w końcu profesorem – które są zgodne z jego własnym, jak wolno sądzić, rozpoznaniem postaci i problemów Idioty i Królewskiej Wysokości.
Czy jednak…
…ci wyzwoleni od opresji tworzenia prac domowych, pisania wypracowań i uczenia się na pamięć wierszy uczniowie zdolni byliby do ocenienia trafności odpowiedzi pozyskanych od ChatGPT? Zdołaliby zadowolić się, podobnie do profesora Hołówki? Czy w ogóle zdolni byliby do postawienia takich jak pan profesor pytań? Czy byliby skłonni do stawiania takich pytań?
Wolno wątpić.
W tym miejscu posłużyłem się także i ja pytaniem skierowanym do ChatGPT, aby potwierdzić rzecz, wydaje się – oczywistą: Czy jakość pozyskanej odpowiedzi jest uzależniona od jakości pytania?
Po sformułowaniu odpowiedzi oraz serii przykładów ChatGPT napisał: Jakość pytania wyznacza granice odpowiedzi.
Jasne.
Ci, którzy dzisiaj zwalniani są z tworzenia prac domowych, nie piszą w domu wypracowań i zazwyczaj bardzo niechlujnie wygłaszają z pamięci zadane teksty – nie postawią swojemu domowemu korepetytorowi wnikliwych pytań, pozyskanych odeń odpowiedzi nie będą zdolni rozpoznać jako mało satysfakcjonujące, by zażądać dokładniejszych – już zadowalających.
Powtórzę…
…z przekonaniem lead tekstu profesora Hołówki: ChatGPT w żadnym razie nie zasługuje na potępienie i pogardę. Ale nie może ChatGPT stać się, jak sugeruje pan profesor, jakąś namiastką szkoły, która na naszych oczach właśnie sromotnie dezerteruje. Doświadczenie czasu zamknięcia szkoły w pandemii pokazało jasno, jak (nie)działa zdalna edukacja szkolna. Podobnie, zdaje się jest z edukacja domową. Dość przypomnieć niepokoje związane z działalnością i wynikami sprawdzianów i maturalnymi Szkoły w chmurze. Publikowany w tym samym numerze WcN tekst Jana Śliwy Matematyka przejawem białej supremacji zawiera zdanie, w którym wspomina się solidną pracę – coś, bez czego żaden korepetytor, nawet ChatGPT – nie jest w stanie zapewnić dobrego wykształcenia, o jakim wspomina profesor Hołówka.
To zapewne dlatego, że nie jest ono i nie było nigdy, jak wolno sądzić, zbiorem odpowiedzi na wszystkie możliwe pytania wygenerowanych przez maszyny cyfrowe.
Wysyłam ten tekst do Piastowskiej, bo zapewne w miesięczniku (Wszystko co najważniejsze) zapełnianym tekstami profesorów i międzynarodowych speców nie opublikowaliby go jako polemiki. Z profesorem filozofii.
Sam profesor Hołówka puentujący akapit swojego tekstu otwiera zdaniem: Jest może niejasne, czy moja korespondencja z GPT i moje niepewności teoretyczne zasługują na uwagę.
Niewątpliwie – zasługują, ale myśl, że dobre wykształcenie mogłoby być efektem korespondowania z komputerem wydaje się nie do przyjęcia.
Profesor Hołówka…
…postanowił przetestować ChatGPT i wysłał zapytania o bohaterów literackich. Kiedyś i ja zrobiłem podobnie i w odpowiedzi o teatr w Legnicy dostałem takie coś: Teatr w Legnicy został założony w 1948 roku jako Teatr Młodej Widowni, a w 1952 roku zmienił nazwę na Teatr im. Heleny Modrzejewskiej. W 1959 roku przeniósł się do nowego budynku, który został specjalnie wybudowany dla teatru.
Zniechęcające.
Ale może być gorzej. I to jak bardzo!
Wyczytałem raz na platformie mediów społecznościowych skoncentrowanej na biznesie i zatrudnieniu, której nazwy nie podam, że pewien entuzjasta nauczania, któremu niełatwo było pisać merytoryczne komentarze (jakby pisanie było jakąś zabawą – myślałby kto) – poddawał swoje teksty ocenie AI, żeby nie wyjść na buca. Zacytował te oceny: niegrzeczny, pretensjonalny, atakujący.
Do czego to doszło!
Czy nie wydaje się Państwu, że niejasną dość jest chęć poddawania się nie tylko cenzurze maszyn, ale wręcz wola bycia formatowanym przez nie (nie mylić z dobrym wykształceniem)?
Adam Kowalczyk
