W ramach cyklu Kosmiczna Podróż 12. listopada 2025 r. w auli Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu (UPWr) odbyło się spotkanie z dr. Sławoszem Uznańskim-Wiśniewskim, drugim Polakiem w przestrzeni kosmicznej, a zarazem pierwszym na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS).
Dr Uznański-Wiśniewski to astronauta, inżynier i naukowiec specjalizujący się w projektowaniu systemów elektronicznych odpornych na promieniowanie. Zanim dołączył do Europejskiego Korpusu Astronautów (jako astronauta projektowy ESA) we wrześniu 2023 roku, zajmował stanowisko operatora Wielkiego Zderzacza Hadronów w CERN-ie. Jego misja na Międzynarodową Stację Kosmiczną rozpoczęła się 25. czerwca 2025 roku startem statku kosmicznego Crew Dragon Grace.
Wprowadzenie do kosmicznej debaty
Zanim na scenie pojawił się astronauta, wykład wprowadzający wygłosił prof. Krzysztof
Sośnica. Naukowiec, od wielu lat związany z Europejską Agencją Kosmiczną, opowiedział
o realnych planach kolonizacji Księżyca, przedstawiając poszczególne etapy tego projektu.
Zebrani na sali słuchacze dowiedzieli się, że już w roku 2028 planowane są pierwsze misje
załogowe i krótkie pobyty na powierzchni Srebrnego Globu. Poprzedzającą fazą tych misji
ma być budowa systemu nawigacji satelitarnej składającego się z czterech satelitów. Projekt ESA jest realizowany przez międzynarodowe konsorcjum, w skład którego wchodzą również naukowcy z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu.
Pobyt na ISS
Dr Sławosz Uznański-Wiśniewski, główny bohater spotkania, w rozmowie prowadzonej
przez popularyzatora nauki Macieja Myśliwca dzielił się unikatowymi doświadczeniami
i emocjonującymi wspomnieniami z misji Axiom 4 (Ax-4). Astronauta opisywał, jak
wyglądał typowy dzień na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej oraz jak przebiegała
codzienna komunikacja pomiędzy załogą ISS a Ziemią.
Jednym z najbardziej ekscytujących tematów był widok Ziemi z poziomu orbity
okołoziemskiej. Astronauta przyznał, że ulubionym miejscem wszystkich astronautów jest
Kopuła (ang. Cupola) – okno skierowane na naszą planetę. Jak wspomniał dr Uznański-
Wiśniewski, z tej perspektywy Ziemia wygląda ‚krucho’, a atmosfera wydaje się ‚cienką’
warstwą farby na piłce do ‚kosza’.
Kolejną zaskakującą obserwacją astronauty był rozmiar Oceanu Spokojnego, który w rzeczywistości jest zdecydowanie większy, niż można to sobie wyobrazić, patrząc na mapy. Zachwyt w naukowcu wzbudził również widok samotnych wysp Hawajów na ogromnym Pacyfiku.
Trening survivalowy i emocje przed startem
W ramach kolejnej ciekawostki dr Uznański-Wiśniewski opowiedział o przygotowaniach
astronautów przed misją na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Jak wspomniał, członkowie
załogi muszą przejść intensywne szkolenia, w tym z sytuacji awaryjnych. Dodatkowo
przechodzą także trening survivalowy. W przypadku Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego
był to kilkudniowy obóz kajakowy w Meksyku, który miał nauczyć załogę misji Ax-4
współpracy, zarządzania ekspedycją oraz radzenia sobie w sytuacjach kryzysowych.
Podkreślił, że takie doświadczenia pozwalają poznać, jak zespół reaguje na stres oraz
pokazać, że cele grupowe powinny być zawsze najważniejsze. Wspomniał również o tym, jak na krótko przed startem statku kosmicznego nie powiódł się test szczelności kapsuły Crew Dragon. Konieczne było ponowne otwarcie włazu i czyszczenie uszczelek, co wywołało w astronaucie myśli o ryzyku i ewentualnej deorbitacji awaryjnej.
Efekt misji w polskim sektorze kosmicznym i technicznym
Misja kosmiczna z udziałem Polaka ma istotny wpływ na rozwój polskiej nauki i przemysłu.
Dr Uznański-Wiśniewski zauważył, że ogłoszony w 2023 r. przez Europejską Agencję
Kosmiczną nabór na koncepcje eksperymentów na ISS zastymulował środowisko naukowe
i zaowocował zgłoszeniem się kilkudziesięciu pomysłów opracowanych przez polskich
naukowców. Misja przyczyniła się również do większego zainteresowania studiami
technicznymi w Polsce, w tym kierunkami kosmicznymi i około-kosmicznymi, gdzie
odnotowano znaczący wzrost rekrutacji. Astronauta wspomniał również, że w roku misji
podpisano największe, wielomilionowe kontrakty technologiczne w historii polskiego sektora
kosmicznego, takie jak kontrakt na konstelację obserwacyjną Ziemi (Camila) oraz kontrakty
w ramach programów satelitarnych dla Wojska Polskiego (MikroGLOB oraz MikroSAR).
Podkreślił jednak, że Polska musi dążyć do budowania własnej autonomii technologicznej.
Pytania od najmłodszych i plany na przyszłość
Jednym z najbardziej wzruszających momentów było pytanie o jego kontakt z pierwszym
Polakiem w kosmosie. Dr Uznański-Wiśniewski zdradził, że gen. Hermaszewski, który czekał
dekady na kolejnego Polaka w kosmosie, zadzwonił do niego po selekcji. Była to długa
i serdeczna rozmowa, podczas której generał wyraził wzruszenie i okazał swoje wsparcie.
Najciekawsze pytania pochodziły tradycyjnie od młodszych uczestników spotkania.
Interesowało ich, jak się czują astronauci w warunkach mikrograwitacji oraz czy pierogi
w kosmosie smakują tak samo. Największy aplauz wywołało pytanie o to, czy dr Uznański-
Wiśniewski posiada w domu swój skafander z misji. Astronauta z rozbawieniem
odpowiedział, że niestety go nie ma.
Dodatkowo…
…wspomniał, że Polska, w przeciwieństwie do Węgier, nie zdecydowała się na zakup stroju swojego przedstawiciela w ekspedycji Ax-4.
Wyraził jednak nadzieję, że w przyszłości skafander trafi do któregoś z polskich muzeów,
obok stroju gen. Hermaszewskiego. Podczas części z pytaniami od publiczności zostały
poruszone również kwestie znaczenia satelitów dla życia na Ziemi oraz nawiązanych
przyjaźni z pozostałymi członkami misji Ax-4
Na zakończenie, dr Uznański-Wiśniewski wyraził pragnienie, aby kosmos był bardziej
dostępny dla szerszego grona. Chciałby również wykorzystać zdobyte doświadczenie do
stworzenia całego programu lekcji fizyki dla szkół.
Po spotkaniu uczestnicy spotkania mieli możliwość zdobyć autograf i wykonać zdjęcie
z bohaterem wieczoru.
Paulina Kanaś
